شير و ماست :
رايج ترين تقلباتی كه ممكن است در شير صورت بگيرد شامل افزودن آب، افزودن محلول نشاسته، مخلوط كردن شيرخشک حل شده به شير و اضافه كردن جوششيرين و مزمل ( براي پنهان كردن فساد) میباشد، چون با اضافه نمودن آب، حالت و رنگ شير چندان تغييری نمیكند بنابراين برخي فروشندگان سودجو مقداری آب به شير اضافه میكنند و برای اين كه غلظت آن نيز در حد طبيعی باقی بماند مقداری نشاسته نيز به آن اضافه نموده تا به سادگی قابل تشخيص نباشد. برای مخفی ماندن فساد شير برخی فروشندگان يا دامداران مقداری جوششيرين به شير فاسد اضافه میكنند كه موجب خنثی شدن اسيدهای حاصله از ميكروبها میشود .
كشک:
كشک يا به صورت خشک و يا به صورت مايع عرضه میشود. تقلبات اصلی کشک اضافه كردن آرد به محصول میباشد كه در چنين شرايطی كشک مايع توليد شده به اندازه كافی اسيدی نيست، يكي از عوامل اصلی ايجاد خطر مسموميتهای كشنده ماننده بوتوليسم بر اثر مصرف اين ماده غذایی به صورت سنتی و غير پاستوريزه میباشد. ضمنا در مواردی برای توليد كشک تقلبی از آرد و نمک و روغن نباتی و گل سفيد و…استفاده میكنند.
كره:
يكی از تقلبات احتمالی كره مخلوط كردن آن با روغنهای نباتی است كه البته تشخيص آن نياز به تجربه و دقت بيشتری دارد و همچنين اضافه كردن آب در آن به منظور افزايش وزن میباشد. عدهای از متقلبين برای بالا بردن وزن كره مقداری آب و يا آب با كازئين «جاذب رطوبت» و نمک به آن اضافه میكنند، بدين ترتيب كه آب نيمگرم را با كره مالش میدهند و يا آب را با كره در دستگاه مخلوط كرده بدين ترتيب مقدار آب كره گاهی از 20 درصد تا 40 درصد افزايش میيابد. بدين ترتيب وزن آب و كازئين و نمک به وزن كره اضافه میشود و از مقدار چربی آن كاسته میشود، بنابراين مطمئنترين راه مصرف محصولات لبنی استفاده از فرآوردههای پاستوريزه يا استريليزه آن میباشد.
شیر :
تقلب در شیر نیز به شکلهای مختلفی صورت میگیرد که مهمترین آنها عبارتند از:
– مخلوط کردن شیر حیوانات مختلف: شیر حیوانات مختلف در برخی از نقاط دنیا، دارای قیمت متفاوتی است. برای نمونه در مملکت ما شیر گوسفند مطلوبتر از شیر گاو است و به همین جهت متقلبین شیر گوسفند را با مقداری شیر بز یا گاو مخلوط میکنند و به فروش میرسانند.
– اضافه کردن آب به شیر: چون با اضافه کردن آب، حالت و رنگ شیر تغییر چندانی نمیکند، لذا برخی از فروشندگان سودجو مقداری آب به شیر اضافه نموده و به بازار عرضه میکنند.
عدهای از متقلبین ابتدا مقداری از چربی شیر را میگیرند. در این صورت وزن مخصوص شیر افزایش مییابد. حال اگر مقداری آب افزوده شود، این دو تقلب با استفاده از وزن مخصوص شناخته نمیشود.
– اضافه کردن نشاسته به شیر: ب رای این که شیر مخلوط شده با آب به سادگی تشخیص داده نشود، متقلبین مقداری نشاسته به شیر اضافه میکنند، به نحوی که غلظت آن در حد شیر طبیعی باشد.
– اضافه کردن جوش شیرین به شیر: شیر در طی مراحل تولید، نگهداری و توزیع از راه های گوناگون آلوده میشود و چنانچه در شرایط نامساعد و غیر بهداشتی نگهداری شود به سرعت فاسد میگردد. شیر آلوده و فاسد در اثر حرارت لخته شده و به دو بخش مایع و دلمه تبدیل میگردد که این عمل به علت بالا رفتن مقدار اسیدهای آلی سنتز شده توسط میکروبهای آلوده کننده شیر میباشد و بیان کنندهی این است که شیر فاسد بوده است.
برای پوشاندن عیب و فساد شیر، دامداران یا فروشندگان شیر متقلب، مقداری جوش شیرین به شیر فاسد میافزایند که موجب خنثی شدن اسیدهای سنتز شده توسط میکروبها شده و به این ترتیب شیر در اثر حرارت، لخته و دلمه نمیشود و فساد آن مخفی میماند. در حالی که سایر مواد مضر حاصل از میکروبها ممکن است همچنان فعال باقی بماند و با مصرف شیر فاسد اختلالاتی در بدن به وجود آید.
– افزودن کرومات و بیکرومات پتاسیم درشیر : عدهای از دامداریها به جای جوش شیرین، مقداری کرومات و بیکرومات پتاسیم به شیر فاسد و ترش شده اضافه میکنند تا از لخته شدن آن طی فرآیند حرارتی جلوگیری شود.
تقلب در کره:
اضافه کردن آب به کره: مقدار آب موجود روغن حیوانی حدود صفردرصفر و مقدار آب موجود در کره حدود 20 تا 25 درصد است. عدهای از متقلبین برای بالا بردن وزن کره، مقداری آب یاکازئین و آب به آن میافزایند. به این ترتیب که آب ولرم را با کره مالش میدهند یا آب را با کره در دستگاههای ویژهای به صورت امولسیون در میآورند. در نتیجه مقدار آب کره از حدود 20 درصد، گاهی تا 40 درصد افزایش مییابد. برای سهولت جذب آب، مقداری کازئین، کازئینات سدیم یا مواد جاذب رطوبت دیگری مانند کلروسدیم به کره اضافه میکنند؛ بنابراین وزن آب و کازئین به وزن کره اضافه میشود و از مقدار چربی آن کاسته میگردد.
– اضافه کردن چربیهای حیوانی یا نباتی (مانند مارگارین) به کره: در این حالت نیز چون قیمت روغنها و چربیها از کره ارزانتر است، این عمل برای افراد متقلب مقرون به صرفه میباشد.
-اضافه کردن مواد رنگی به کره: گاهی رنگ زرد کره، مطلوب و مورد توجه مصرف کنندگان است. به همین جهت تولید کنندگان کره آن را با مواد رنگی مخلوط میکنند که تعدادی از این مواد رنگی از دستهی مواد افزودنی مجاز مانند ویتامینهای A و B هستند و پارهای دیگر ممکن است از مواد افزودنی غیرمجاز و خطرناک باشند.
– افزودن بیکرومات به کره: در مواردی برای جلوگیری از بروز نشانههای تندی و ترشی کره، بیکرومات به آن افزوده میشود.
تقلب در کشک :
برخی از متقلبین برای تهیهی کشک، آرد و روغن نباتی و اسانس را با یکدیگر مخلوط نموده و به نام کشک مرغوب به فروش میرسانند.